Europa przeżywa protestacyjne tsunami, jakiego dawno nie widziała. Setki tysięcy ludzi wyszły na ulice Francji, zamieszki wybuchły w Barcelonie, do starć z policją doszło we Włoszech, Belgii i Albanii, a w Portugalii protestujący zajęli place w Lizbonie i Porto, domagając się prawa do mieszkania. W Madrycie dziesiątki tysięcy osób demonstrowały w obronie emerytur.
Na pierwszy rzut oka wygląda to jak jeden europejski bunt przeciwko obecnemu systemowi. Protestujący w poszczególnych państwach mają jednak różne żądania, a większość demonstracji nie jest ze sobą formalnie powiązana. Łączy je coś bardziej podstawowego. Rosnące koszty życia, problemy mieszkaniowe, przeciążone usługi publiczne, poczucie nierówności oraz przekonanie części społeczeństwa – szczególnie młodych ludzi – że dotychczasowe mechanizmy polityczne nie zapewniają im stabilnej przyszłości.
Francja nie zapoczątkowała tego niezadowolenia. Stała się jednak jego najgłośniejszym symbolem i – przynajmniej w niektórych państwach – inspiracją do działania. Najbardziej dosłownie widać to w Barcelonie, gdzie młodzi organizujący sobotni protest otwarcie odwoływali się do francuskiego ruchu licealistów.
Francja: od brakujących nauczycieli do 400 tysięcy ludzi na ulicach
Francuska fala protestów zaczęła się od problemów, które już wcześniej opisywałem w materiale „Francuscy licealiści protestują. W tle szkoła, budżet i obawy przed skrajną prawicą”. Uczniowie protestowali przeciw brakom nauczycieli, przepełnionym klasom, złemu stanowi budynków szkolnych oraz problemom związanym z systemem rekrutacji na studia.
W ciągu kilku tygodni protest edukacyjny przekształcił się jednak w znacznie szerszy ruch. Do uczniów dołączyli studenci, związki zawodowe, pracownicy, część środowiska żółtych kamizelek oraz osoby protestujące przeciw rosnącym kosztom życia. Pojawiły się postulaty dotyczące wynagrodzeń, emerytur, cen energii, czynszów i finansowania usług publicznych.
24 października demonstracje odbyły się w setkach miejsc we Francji. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych oszacowało frekwencję na około 410 tys. osób, w tym 110 tys. w Paryżu. CGT mówiła o około 800 tys. uczestników w całym kraju.
Do zabezpieczenia demonstracji zmobilizowano około 70 tys. policjantów, żandarmów i innych funkcjonariuszy. Większość marszów przebiegała spokojnie, ale pod koniec dnia w Paryżu, Marsylii, Lyonie, Nantes, Lille, Strasburgu, Tuluzie i innych miastach dochodziło do starć, podpaleń i niszczenia mienia. Zatrzymano blisko tysiąc osób.
To kolejny etap kryzysu, którego gospodarcze konsekwencje również opisywałem: „Zamieszki we Francji uderzają w euro i obligacje. Rynek zaczyna wyceniać kryzys społeczny”. Problem przestał być wyłącznie francuskim sporem wewnętrznym – zaczął wpływać również na postrzeganie ryzyka gospodarczego w strefie euro.
Barcelona: francuski model został skopiowany 1:1
Najbardziej bezpośredni przykład przeniesienia francuskiej mobilizacji pojawił się w Barcelonie. W sobotę kilkuset młodych ludzi zebrało się w rejonie Plaça de Catalunya pod nazwą „Instituts Indignats”. Jest to kataloński odpowiednik francuskiego określenia „Lycées Indignés”, używanego przez protestujących licealistów we Francji.
Mobilizacja została zorganizowana przede wszystkim w internecie. Według „La Vanguardia” pierwsze wezwania pojawiały się na TikToku, a następnie uczestników kierowano do zamkniętych grup na Telegramie i WhatsAppie. Pojawiały się tam instrukcje dotyczące miejsca spotkania, ubioru oraz zasłaniania twarzy.
Według katalońskich władz w demonstracji uczestniczyło około 500–600 młodych osób. Protest szybko przekształcił się w zamieszki. W centrum miasta wzniecono ponad 30 pożarów, uszkodzono lub splądrowano 14 sklepów, a policja zatrzymała około 100 osób. Około jedna czwarta zatrzymanych była niepełnoletnia.
Istotne jest jednak rozróżnienie dwóch zjawisk. Katalońska minister spraw wewnętrznych Núria Parlon podkreśliła, że grupy odpowiedzialne za sobotnie zamieszki nie były związane z działającym od kilku tygodni na Plaça de Catalunya ruchem mieszkaniowym i – zdaniem władz – nie przedstawiały jasno sformułowanych postulatów społecznych. W tym przypadku francuski przykład zadziałał więc przede wszystkim jako wzorzec mobilizacji i języka buntu.
Jednocześnie Barcelona rzeczywiście znajduje się w centrum znacznie głębszego konfliktu społecznego dotyczącego mieszkań. Od tygodni działa tam miasteczko namiotowe, a protestujący domagają się ograniczenia czynszów i eksmisji. O hiszpańskim kryzysie mieszkaniowym pisałem wcześniej w artykule „Hiszpania protestuje po odrzuceniu reform mieszkaniowych”.
Hiszpania protestuje nie tylko w Barcelonie
Podczas gdy w Barcelonie protest młodzieżowy zakończył się zamieszkami, w Madrycie około 25 tys. osób uczestniczyło w pokojowej demonstracji poświęconej emeryturom. Uczestnicy domagali się między innymi pełnego powiązania podwyżek świadczeń z inflacją, podniesienia minimalnych emerytur oraz ochrony publicznego systemu emerytalnego.
Hiszpański przykład pokazuje jednocześnie, dlaczego nie należy wrzucać wszystkich europejskich demonstracji w jednakowy sposób. Barcelona przeżyła gwałtowny protest młodych ludzi zorganizowany pod hasłem „przeciw systemowi”, podczas gdy w Madrycie na ulice wyszło starsze pokolenie broniące konkretnych praw socjalnych. Równolegle w wielu hiszpańskich miastach trwa mobilizacja lokatorska.
Włochy: koszty życia, wojna i frustracja młodych
We Włoszech protesty odbyły się między innymi w Mediolanie, Rzymie, Turynie, Bolonii, Neapolu i Florencji. Ich postulaty były szersze niż we Francji. Demonstranci sprzeciwiali się rosnącym kosztom życia, wysokim cenom mieszkań i paliw, ale część marszów miała również charakter antywojenny i była skierowana przeciw zwiększaniu wydatków na obronność oraz zaangażowaniu Włoch w konflikty międzynarodowe.
W Rzymie, Turynie i Bolonii dochodziło do starć z policją. Mediolan, który tydzień wcześniej był jednym z głównych miejsc zamieszek i grabieży, tym razem pozostał w dużej mierze spokojny. Władze wprowadziły tam bardzo rozbudowane zabezpieczenia, a wcześniej zapowiedziały skierowanie do miasta dodatkowych żołnierzy.
W całych Włoszech policja przeprowadziła dziewięć formalnych aresztowań i czasowo zatrzymała do identyfikacji 371 osób. 110 z nich było niepełnoletnich.
Włoskie niezadowolenie ma jednocześnie kilka odrębnych źródeł. Od początku października protestują uczniowie, kierowcy ciężarówek blokowali transport z powodu cen paliwa, a związki zawodowe domagają się poprawy wynagrodzeń i finansowania usług publicznych. Francja jest tutaj ważnym punktem odniesienia, ale włoski kryzys ma własne przyczyny.
Portugalia: mieszkanie stało się symbolem całego kryzysu pokoleniowego
W Portugalii protest ma znacznie bardziej konkretny charakter. Jego centrum stanowi kryzys mieszkaniowy.
W sobotę tysiące osób przeszły ulicami Lizbony, a duża demonstracja odbyła się także w Porto. Protesty i zgromadzenia organizowano również w Coimbrze, Bradze i Aveiro. Demonstranci domagają się między innymi utrzymania ograniczeń podwyżek czynszów, większej ochrony przed eksmisjami, rozwoju budownictwa publicznego, wykorzystania pustych nieruchomości oraz ograniczenia zakupów mieszkań przez fundusze inwestycyjne.
Skala problemu jest wyjątkowa nawet na tle Europy. W drugim kwartale 2026 roku ceny mieszkań w Portugalii były o 16,5 proc. wyższe niż rok wcześniej – był to najwyższy wzrost w całej Unii Europejskiej. Według Reutersa od 2017 roku ceny zakupu mieszkań wzrosły ponad dwukrotnie, a czynsze w nowych umowach najmu niemal się podwoiły. Bank Portugalii szacuje niedobór mieszkań na około 300 tys.
Po sobotnim marszu w lizbońskim Rossio rozstawiono ponad 100 namiotów. W nocy z soboty na niedzielę policja rozpoczęła likwidację obozowiska. Funkcjonariusze, także z psami policyjnymi, weszli na plac po godzinie 2. Doszło do przepychanek, kilku zatrzymań i niewielkiej liczby obrażeń.
W Porto ruch rozpoczął się wcześniej – aktywiści od połowy października zajmowali Praça D. João I. Policyjna likwidacja wcześniejszego obozowiska stała się impulsem do dalszej mobilizacji. To pokazuje kolejny powtarzający się w Europie mechanizm: interwencja policji, która miała zakończyć protest, może zamiast tego zwiększyć jego widoczność i przyciągnąć nowych uczestników.
Belgia: edukacja i kolejne starcia w Brukseli
W Brukseli w sobotę ponownie protestowało kilkuset, głównie młodych ludzi. Domagali się zwiększenia finansowania edukacji i poprawy warunków w szkołach. Część demonstrantów zarzuca również policji nadmierne stosowanie siły podczas wcześniejszych protestów.
Policja użyła gazu łzawiącego i gazu pieprzowego. Protestujący próbowali podpalić stos zbudowany między innymi z miejskich hulajnóg i rowerów. Pięć osób zostało czasowo zatrzymanych za naruszanie porządku, a cztery kolejne aresztowano między innymi w związku z posiadaniem zakazanej broni i nawoływaniem do zamieszek.
Skala była znacznie mniejsza niż we Francji, ale podobieństwo źródła frustracji jest wyraźne: także tutaj punktem zapalnym stało się przekonanie młodych, że państwo oszczędza na edukacji i ogranicza ich przyszłe możliwości.
Albania: tutaj problemem jest przede wszystkim państwo i korupcja
Jeszcze inne podłoże mają protesty w Albanii. W Tiranie tysiące demonstrantów, wśród których dużą grupę stanowią studenci, protestowały przeciw korupcji, bezrobociu i złej sytuacji w edukacji. Część uczestników domaga się również odejścia premiera Ediego Ramy.
Sobotnia demonstracja przerodziła się w gwałtowne starcia. Protestujący rzucali w policję kamieniami i kostką brukową, a podpalone zostało wejście do jednego z ministerstw. Policja odpowiedziała gazem łzawiącym, armatkami wodnymi i pociskami gumowymi.
Albania pokazuje granice narracji o jednej europejskiej fali protestów. Koszty życia i problemy edukacyjne są ważne również tutaj, ale głównym katalizatorem pozostaje niezadowolenie ze sposobu funkcjonowania państwa i zarzuty dotyczące korupcji.
Jest wspólny mianownik, ale nie wspólna ideologia
Francja, Barcelona, Włochy, Portugalia, Belgia i Albania nie tworzą jednej organizacji. Nie mają wspólnego przywództwa ani jednego programu politycznego. W protestach uczestniczą środowiska lewicowe, związki zawodowe, uczniowie, lokatorzy, emeryci, przeciwnicy wydatków wojskowych oraz osoby nieidentyfikujące się z żadną partią.
Można jednak wskazać kilka problemów, które pojawiają się niemal wszędzie jednocześnie.
Pierwszym jest koszt normalnego życia. Żywność, energia, transport i mieszkania przez ostatnie lata zdrożały znacznie szybciej, niż wiele gospodarstw domowych było w stanie odczuć wzrost swoich realnych dochodów. Nawet gdy tempo inflacji spada, ceny nie wracają do poziomu sprzed kilku lat.
Drugim jest mieszkanie. W Portugalii stało się ono głównym postulatem protestów. Podobnie jest w Hiszpanii. Wysokie czynsze powodują, że szczególnie młodzi ludzie coraz dłużej mieszkają z rodzicami, odkładają założenie rodziny albo opuszczają najdroższe miasta.
Trzeci element to usługi publiczne. We Francji i Belgii punktem zapalnym jest edukacja. Włoscy demonstranci wymieniają również ochronę zdrowia i transport. Protest nie dotyczy więc wyłącznie tego, ile pieniędzy pozostaje w portfelu. Dotyczy także pytania, co obywatel otrzymuje w zamian za podatki.
Czwarty element ma charakter pokoleniowy. W wielu demonstracjach bardzo widoczni są uczniowie, studenci i osoby przed trzydziestką. Dla części z nich problemem nie jest wyłącznie obecny poziom życia, lecz brak przekonania, że w przyszłości będzie łatwiej zdobyć własne mieszkanie, stabilną pracę i finansową niezależność.
Media społecznościowe przyspieszają efekt domina
Nowym elementem obecnej fali protestów jest szybkość, z jaką obrazy z jednego kraju stają się instrukcją działania dla młodych w innym.
Barcelona jest tu najbardziej czytelnym przykładem. Francuska nazwa ruchu została przetłumaczona, wezwania zaczęły krążyć na TikToku, a następnie uczestnicy przechodzili do zamkniętych grup w komunikatorach. Nie trzeba tworzyć europejskiej organizacji ani posiadać centralnego lidera. Wystarczy atrakcyjny symbol, widoczny protest i sieć społecznościowa zdolna w ciągu kilku dni przenieść go do kolejnego miasta.
To jednak rodzi również problem. Do pokojowego protestu mogą dołączać grupy zainteresowane konfrontacją albo osoby wykorzystujące zamieszki do kradzieży. Francuskie i włoskie doświadczenia pokazują, że działalności politycznych radykałów nie należy automatycznie utożsamiać z całością protestującego społeczeństwa. Znacząca część grabieży i wandalizmu ma charakter oportunistyczny, a większość uczestników wielkich demonstracji nie bierze udziału w przemocy.
Czy Polska ma te same problemy?
W znacznej części tak. Polska nie jest gospodarczą wyspą odciętą od procesów, które wyprowadzają ludzi na ulice Paryża, Lizbony czy Mediolanu.
Według Głównego Urzędu Statystycznego ceny towarów i usług konsumpcyjnych we wrześniu były o 4,1 proc. wyższe niż rok wcześniej. Jeszcze bardziej wymowna jest perspektywa kilkuletnia: poziom cen we wrześniu 2026 roku był o 49,8 proc. wyższy niż we wrześniu 2020 roku.
Polska ma również własny problem mieszkaniowy. W drugim kwartale 2026 roku ceny lokali były o 6,3 proc. wyższe niż rok wcześniej. Dla porównania średnia dla całej Unii Europejskiej wynosiła 4,7 proc. Nie jesteśmy wprawdzie w sytuacji Portugalii, gdzie wzrost sięgał 16,5 proc., ale kierunek pozostaje podobny.
Są jednak także istotne różnice. We wrześniu przeciętne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw rosło nominalnie o 5,9 proc. rok do roku, czyli szybciej niż oficjalny wskaźnik inflacji. Polski rynek pracy pozostaje relatywnie silny, choć pojawiają się sygnały pogorszenia: zatrudnienie w sektorze przedsiębiorstw było we wrześniu o 0,8 proc. niższe niż przed rokiem, a stopa bezrobocia rejestrowanego w sierpniu wynosiła 5,8 proc., o 0,3 pkt proc. więcej niż rok wcześniej.
Nie widać obecnie w Polsce ruchu porównywalnego z francuską mobilizacją licealistów, portugalskimi obozowiskami mieszkaniowymi czy włoskim „Italia in Piazza”. Polska ma liczne konflikty sektorowe i bogatą historię dużych demonstracji, ale nie pojawił się jeszcze jeden spontaniczny ruch zdolny połączyć młodych, związki zawodowe, lokatorów i inne grupy wokół wspólnego sprzeciwu dotyczącego kosztów życia i usług publicznych.
Czy fala protestów może dotrzeć do Polski?
Może, ale nie ma podstaw, by stwierdzić, że jest to nieuniknione albo że Polska będzie kolejnym państwem ogarniętym podobnymi zamieszkami.
W Polsce istnieją te same potencjalne źródła napięcia: wysokie ceny mieszkań, skumulowany wzrost kosztów życia, drogie usługi, problemy części usług publicznych i rosnące poczucie niepewności wśród młodych. Nie osiągnęły one jednak dotychczas takiego stopnia wspólnej mobilizacji jak we Francji czy Portugalii.
Najbardziej prawdopodobnym mechanizmem przeniesienia europejskiej fali nie byłoby powstanie jednej międzynarodowej organizacji, lecz efekt demonstracji. Barcelona pokazuje, że wystarczy lokalny problem, media społecznościowe i atrakcyjny symbol zaczerpnięty z protestów w innym kraju.
Takim lokalnym zapalnikiem mogłoby być gwałtowne pogorszenie sytuacji mieszkaniowej, kolejny silny wzrost cen energii i paliw, duży konflikt dotyczący edukacji lub ochrony zdrowia albo wydarzenie podczas demonstracji, które zostałoby odebrane jako symbol niesprawiedliwości czy nadmiernej reakcji państwa. To scenariusze, a nie prognozy. Obecne dane nie pozwalają stwierdzić, że którykolwiek z nich rzeczywiście się wydarzy.
Europa nie buntuje się przeciw jednej rzeczy
Najłatwiej byłoby nazwać wydarzenia z ostatnich tygodni europejskim buntem przeciw systemowi. Rzeczywistość jest bardziej skomplikowana.
Francuski licealista chce nauczyciela i szkoły, w której dach nie przecieka. Portugalski student chce móc wynająć mieszkanie. Włoski pracownik protestuje przeciw cenom paliwa albo wydatkom wojskowym. Belgijski uczeń domaga się pieniędzy na edukację. Hiszpański emeryt chce gwarancji wartości swojego świadczenia. Albański student mówi o korupcji.
Łączy ich nie jeden program, lecz coraz częstsze przekonanie, że stabilność, którą europejskie państwa przez dekady obiecywały swoim obywatelom, stała się trudniejsza do osiągnięcia. Szczególnie dla młodszego pokolenia.
Francja pokazała natomiast coś jeszcze: duży protest w jednym kraju może dziś bardzo szybko stać się punktem odniesienia dla niezadowolonych ludzi tysiące kilometrów dalej. Europa nie ma jeszcze jednego ruchu protestu. Ma za to wiele lokalnych kryzysów, które zaczęły wybuchać w tym samym czasie. I właśnie to powinno być dla europejskich rządów ważniejszym sygnałem ostrzegawczym niż same płonące kosze na śmieci.
Źródła
Reuters – protesty we Francji, 24 października 2026
Associated Press – ponad 400 tys. demonstrantów we Francji
Reuters – zamieszki i zatrzymania w Barcelonie
La Vanguardia – organizacja protestu „Instituts Indignats”
Reuters – demonstracje we Włoszech, 24 października 2026
Reuters – protest mieszkaniowy i interwencja policji w Lizbonie
RTP – protesty mieszkaniowe w Lizbonie, Porto, Coimbrze, Aveiro i Bradze
Reuters – protest młodzieży w Brukseli
Reuters – protesty studenckie i zamieszki w Tiranie
Associated Press – analiza przyczyn protestów społecznych w Europie
Eurostat – ceny mieszkań w Unii Europejskiej w II kwartale 2026
GUS – inflacja we wrześniu 2026
GUS – zmiana poziomu cen od września 2020 do września 2026
GUS – ceny mieszkań w Polsce w II kwartale 2026
GUS – wynagrodzenia i zatrudnienie we wrześniu 2026
