Dokładnie o tej godzinie 87 lat temu niemiecki pancernik „Schleswig-Holstein” otworzył ogień w kierunku polskiej Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte. Ostrzał stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli początku II wojny światowej – największego i najtragiczniejszego konfliktu w dziejach.
Dziś, 1 września 2026 roku, dokładnie o tej samej godzinie na Westerplatte rozpoczynają się uroczystości upamiętniające 87. rocznicę niemieckiej agresji na Polskę. To jedna z tych rocznic, przy których godzina ma szczególne znaczenie. Dlatego również ten tekst ukazuje się właśnie teraz – o 4:45.
1 września 1939 roku. Polska została zaatakowana
Rankiem 1 września 1939 roku nazistowskie Niemcy, bez wypowiedzenia wojny, rozpoczęły agresję na Polskę. Atak nastąpił z wielu kierunków, a jednym z pierwszych i najbardziej znanych epizodów wojny był ostrzał Westerplatte.
O godz. 4:45 działa niemieckiego pancernika „Schleswig-Holstein” rozpoczęły ostrzał polskiej placówki. Załoga Westerplatte, licząca około 200 żołnierzy, miała według niemieckich założeń zostać pokonana bardzo szybko. Polscy obrońcy pod dowództwem mjr. Henryka Sucharskiego i kpt. Franciszka Dąbrowskiego stawiali jednak opór przez siedem dni.
Westerplatte stało się symbolem początku wojny, choć niemiecka agresja nie ograniczała się oczywiście do tego jednego miejsca. Luftwaffe atakowała również polskie miasta. Wśród pierwszych celów znalazł się Wieluń, gdzie bomby spadły także na obiekty cywilne. Dokładna godzina rozpoczęcia pierwszego nalotu na miasto pozostaje przedmiotem historycznych badań i sporów, dlatego to właśnie godzina 4:45 i ostrzał Westerplatte są powszechnie przyjmowanym symbolicznym momentem rozpoczęcia II wojny światowej.
Polska była pierwszą ofiarą wojny
Wrzesień 1939 roku przyniósł Polsce katastrofę, której skali nie sposób zamknąć w jednej dacie. 17 września, gdy Wojsko Polskie wciąż walczyło z Niemcami, od wschodu granicę Rzeczypospolitej przekroczyła Armia Czerwona.
Agresja Związku Sowieckiego była konsekwencją tajnych ustaleń paktu Ribbentrop–Mołotow zawartego pomiędzy III Rzeszą i ZSRS. Polska znalazła się pomiędzy dwoma totalitarnymi państwami, które dokonały podziału jej terytorium.
Wojna rozpoczęta we wrześniu 1939 roku trwała w Europie niemal sześć lat. Polska poniosła w jej wyniku jedne z największych strat ludnościowych i materialnych. Zginęło około sześciu milionów obywateli przedwojennej Rzeczypospolitej, w tym ponad trzy miliony polskich Żydów zamordowanych przede wszystkim w ramach niemieckiej polityki Zagłady.
Ursus również pamięta. Dziś dzielnicowe obchody rocznicy
87. rocznica wybuchu II wojny światowej zostanie dziś upamiętniona również w Ursusie. O godz. 17:30 na Skwerze ks. Kazimierza Szklarczyka przy ul. Cierlickiej, przy pomniku Pamięci Bohaterów – mieszkańców Ursusa i okolic poległych w latach 1939–1945 – odbędą się tradycyjne dzielnicowe uroczystości rocznicowe.
Obchody rozpoczną się jednak już o godz. 17:00 od złożenia wiązanki przy mogile wojennej na cmentarzu przy ul. Elżbiety Rakuszanki. O godz. 17:30 odbędzie się główna uroczystość przy pomniku na Skwerze ks. Kazimierza Szklarczyka, a o godz. 18:00 odprawiona zostanie msza święta w intencji Ojczyzny w kościele św. Józefa Oblubieńca NMP przy ul. Sosnkowskiego 34.
Zachęcam mieszkańców Ursusa do udziału w uroczystościach i wspólnego oddania hołdu ofiarom II wojny światowej oraz mieszkańcom naszej dzielnicy, którzy walczyli i ginęli podczas niemieckiej okupacji.
W obchodach weźmie udział również delegacja koła Koalicji Obywatelskiej w Ursusie, która złoży kwiaty pod pomnikiem.
Pamięć nie może być tylko rocznicowym rytuałem
Od tamtego poranka minęło 87 lat. Coraz mniej jest wśród nas osób, które pamiętają 1 września 1939 roku z własnego doświadczenia. Tym większa odpowiedzialność spoczywa na nas. Na kolejnych pokoleniach – pamięć o wojnie nie może sprowadzać się jedynie do daty zapisanej w podręczniku.
Dziś warto na chwilę zatrzymać się i pomyśleć o ludziach, dla których tamten poranek oznaczał nagły koniec świata który znali. II wojna światowa przypomina również, że pokój i bezpieczeństwo nie są dane nam raz na zawsze. Trzeba o nie dbać, budować odporne państwo i pamiętać, do czego prowadzą imperializm, pogarda dla innych narodów i przekonanie, że granice można zmieniać siłą.
Łukasz Ptak
Ta pamięć ma szczególne znaczenie również dziś, gdy wojna ponownie toczy się w Europie. Historia 1939 roku nie powinna być wykorzystywana do łatwych politycznych porównań, ale powinna pozostawać ostrzeżeniem: bezpieczeństwo państwa, sojusze i zdolność do obrony nie są abstrakcyjnymi pojęciami.
4:45. Pamiętamy
Dokładnie 87 lat temu dla milionów ludzi rozpoczynał się czas wojny, okupacji, terroru, wysiedleń, Zagłady i walki o przetrwanie. Wielu z nich nigdy nie doczekało końca konfliktu.
1 września 2026 roku, godz. 4:45. Pamiętamy o ofiarach II wojny światowej i tych, którzy stanęli w obronie Polski.
Źródła
- Instytut Pamięci Narodowej – materiały historyczne dotyczące niemieckiej agresji na Polskę, obrony Westerplatte i wydarzeń września 1939 roku.
- Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku – materiały dotyczące wybuchu II wojny światowej oraz obchodów 87. rocznicy.
- Urząd Dzielnicy Ursus m.st. Warszawy – informacje dotyczące dzielnicowych obchodów 87. rocznicy wybuchu II wojny światowej.
